نقد فیلم آپارتمان؛ خانه‌ای که صاحبش در آن جا ندارد

نقد فیلم آپارتمان

آپارتمان درباره کارمندی است که خانه‌اش را در اختیار مدیران شرکت می‌گذارد تا شاید ارتقا بگیرد. تنها فضای شخصی او به وسیله معامله تبدیل می‌شود. وایلدر از یک موقعیت خنده‌دار، داستانی درباره تنهایی و هزینه سازگاری با قدرت می‌سازد.

مشخصات: The Apartment | 1960 | کارگردان: بیلی وایلدر

خانه‌ای که صاحبش در آن جا ندارد

میزهای تکرارشونده اداره، فرد را در مقیاس سازمان کوچک می‌کنند. در مقابل، آپارتمان با تخت، آینه و وسایل شخصی، به جایی تبدیل می‌شود که آثار رفتار دیگران را نگه می‌دارد. جک لمون میان خوش‌خدمتی و خستگی جابه‌جا می‌شود و شرلی مک‌لین شکاف میان ظاهرِ سرحال و رنج را دقیق اجرا می‌کند.

نقد فیلم آپارتمان؛ نقاط قوت و محل بحث

فیلمنامه بعضی بن‌بست‌ها را با هم‌زمانی‌های حساب‌شده حل می‌کند. همچنین شوخی پیرامون سوءاستفاده از زنان، در همه لحظه‌ها بی‌مسئله نیست. بااین‌حال فیلم ارتقا را پیروزی خودکار نمی‌گیرد؛ موفقیتی که مرز شخصی را از بین ببرد، می‌تواند شکل دیگری از باخت باشد.

هنگام تماشا به چه توجه کنیم؟

به آینه و رفتار شخصیت‌ها هنگام ورود به خانه نگاه کنید. فیلم برای علاقه‌مندان به کمدی تلخ مناسب است، ولی مضمون بحران روانی و رابطه نابرابر در آن جدی است.

خانه‌ای که از اختیار صاحبش خارج می‌شود

آپارتمان از یک فضای خصوصی استفاده می‌کند تا مناسبات قدرت در محیط کار را نشان دهد. باکستر ظاهراً صاحب خانه است، اما زمان استفاده از آن را همیشه خودش تعیین نمی‌کند. ارتقای شغلی با واگذاری بخشی از زندگی خصوصی پیوند می‌خورد. همین موقعیت، فاصله میان داشتن یک مکان و داشتن اختیار آن را آشکار می‌سازد. خانه باید محل استراحت باشد، ولی برای شخصیت به برنامه‌ای از انتظار و جابه‌جایی تبدیل می‌شود. او گاهی بیرون می‌ماند تا دیگران از فضای متعلق به او استفاده کنند. طنز از همین نابرابری ملموس می‌آید.

وایلدر محیط اداری را با تعداد زیاد آدم‌ها و نظم تکرارشونده نشان می‌دهد. باکستر در این نظام کوچک است و می‌خواهد دیده شود. راه میان‌بر او به شناخت شخصی مدیران وابسته می‌شود، اما این شناخت الزاماً احترام نمی‌سازد. کسی می‌تواند به کارمند احتیاج داشته باشد و همچنان خواسته او را نادیده بگیرد. فیلم از این اختلاف، نقدی درباره معامله شأن و فرصت می‌سازد. باکستر همیشه قربانی بی‌اختیار نیست؛ خودش نیز برای منفعت وارد مناسبات شده است. همین سهم انتخاب، تغییر بعدی او را به مسئله‌ای اخلاقی تبدیل می‌کند.

فران و فاصله میان امید و وعده

فران در رابطه‌ای قرار دارد که آینده آن به وعده دیگری وابسته است. او می‌تواند امید را حفظ کند، در حالی که نشانه‌های واقعی تغییر محدود باشند. فیلم این وضعیت را صرفاً ساده‌لوحی زن نمی‌نامد. نیاز عاطفی و نابرابری قدرت، امکان تصمیم گرفتن را پیچیده می‌کنند. کسی که وعده می‌دهد اطلاعات و اختیار بیشتری دارد و فرد منتظر باید زندگی اکنونش را با احتمالی نامطمئن تنظیم کند. وایلدر از این فاصله، رنجی می‌سازد که از نظر ظاهری ممکن است زیر رفتار حرفه‌ای و لبخند پنهان بماند.

بازی شرلی مک‌لین میان خستگی و توان حفظ ظاهر حرکت می‌کند. فران در محیط کار باید وظیفه‌اش را انجام دهد و نمی‌تواند همه تجربه درونی را آشکار کند. جک لمون نیز برای باکستر نوعی انرژی عصبی می‌سازد که با میل به راضی نگه داشتن دیگران هماهنگ است. رابطه این دو اجرا، کمدی را از درد جدا نمی‌کند. یک حرکت می‌تواند هم خنده‌دار باشد و هم نشان دهد فرد برای حفظ موقعیت چه اندازه از نیاز خودش فاصله گرفته است. فیلم از همین دوگانگی برای جلوگیری از تبدیل شخصیت‌ها به تیپ‌های ساده استفاده می‌کند.

اشیا و چیزی که نمی‌توان گفت

در آپارتمان، اشیا اطلاعات عاطفی حمل می‌کنند. وسیله‌ای روزمره می‌تواند حقیقتی را آشکار کند که گفتگو هنوز به آن نرسیده است. اهمیت آن فقط در نقش معمایی نیست؛ شیء یادآوری می‌کند که آدم‌ها بخشی از زندگی پنهان خود را ناخواسته به محیط می‌آورند. خانه با حضور دیگران نشانه جمع می‌کند و باکستر باید آن‌ها را بخواند. این خواندن، خیال او درباره روابط را تغییر می‌دهد. فیلم بدون نیاز به توضیح مستقیم همه چیز، فاصله میان تصور و واقعیت را از طریق محیط نشان می‌دهد.

ترکیب شوخی با بحران عاطفی ممکن است برای برخی مخاطبان نابرابر به نظر برسد و بعضی راه‌حل‌های داستان به منطق ملودرام نزدیک‌اند. همچنین می‌توان پرسید چه اندازه از تغییر مرد به رنج زن وابسته شده است. با این حال فیلم درباره ارزش مرزبندی شخصی دقیق است. در بازبینی، دنبال کردن مواردی مفید است که باکستر برای دیگران عذر می‌آورد و مواردی که سرانجام خواسته خودش را روشن می‌کند. مسئله فقط پیدا کردن عشق نیست. او باید بفهمد خانه، وقت و شأنش نیز بخشی از زندگی‌اند و حفظ آن‌ها با موفقیت ظاهری در یک سازمان یکسان نیست.

ادامه مسیر تماشا

این نقد بخشی از انتخاب ۱۲۰ فیلم برتر تاریخ سینما است. برای مقایسه زبان سینمایی، نقد نقد و بررسی فیلم «پرتره بانویی در آتش» (Portrait of a Lady on Fire)؛ 2019 را نیز بخوانید.

منابع اطلاعات فیلم و تصویر: مشخصات و عوامل فیلم؛ معیار مقایسه تاریخی: نظرسنجی سایت‌اندساوند. تحلیل و ارزیابی این متن، دیدگاه تحریریه این مجموعه است و از رتبه یا امتیاز مخاطبان نقل نشده است.

پوستر برای شناسایی اثر استفاده شده است؛ حقوق تصویر متعلق به صاحبان فیلم است. نام مأخذ تصویر در متن جایگزین آمده است.