نقد فیلم اوگتسو؛ مه، آب و وسوسه بیرون از خانه

نقد فیلم اوگتسو

اوگتسو میل به ثروت و اعتبار را در میانه جنگ دنبال می‌کند. دو مرد خیال می‌کنند می‌توانند از آشوب راهی برای پیشرفت بسازند؛ زنانشان باید با هزینه تصمیم‌هایی زندگی کنند که در آن‌ها سهمی ندارند. جهان ارواح در این فیلم از جهان واقعی جدا و بی‌ربط نیست.

مشخصات: Ugetsu | 1953 | کارگردان: کنجی میزوگوچی

مه، آب و وسوسه بیرون از خانه

میزوگوچی با حرکت نرم دوربین اجازه می‌دهد تغییر فضاها ابتدا احساس شود و بعد فهمیده شود. سفر روی آب و خانه‌های دورافتاده، مرز میان امنیت و فریب را محو می‌کنند. ترس از شوک ناگهانی نمی‌آید؛ از این می‌آید که زیبایی یک مکان ممکن است چشم شخصیت را بر رنج بیرون ببندد.

نقد فیلم اوگتسو؛ نقاط قوت و محل بحث

داستان هشداردهنده فیلم گاهی زنان را به رنج‌کشیدن در برابر جاه‌طلبی مردان محدود می‌کند. این تقسیم نقش جای نقد دارد، حتی اگر دوربین نسبت به قربانیان حساس باشد. در عوض، فیلم خیال موفقیت شخصی را از خشونت تاریخی جدا نمی‌کند. رؤیای مردان هرچه لطیف‌تر تصویر شود، فراموشی همراه آن دردناک‌تر است.

هنگام تماشا به چه توجه کنیم؟

برای تماشا دنبال قواعد دقیق یک داستان ارواح نباشید. تغییر حرکت دوربین، نور و صدای محیط نشانه‌های مطمئن‌تری برای خواندن فضا هستند؛ واقعیت و خیال با یک درِ مشخص از هم جدا نمی‌شوند.

جنگ بیرون از خانه، وسوسه درون آن

اوگتسو وضعیت جنگی را فقط پس‌زمینه یک داستان فراطبیعی قرار نمی‌دهد. ناامنی اقتصادی و نظامی، خواسته‌های شخصیت‌ها را شکل می‌دهد. ساختن و فروختن ظرف برای گنجورو امکان کسب درآمد بیشتر دارد، در حالی که خطر برای خانواده نیز افزایش یافته است. توبه‌ای به موقعیت و منزلت جنگجو چشم دوخته و موفقیت را با تغییری در تصویر اجتماعی خود پیوند می‌زند. این دو میل یکسان نیستند، اما هر دو می‌توانند آدم را از هزینه‌ای که دیگران می‌پردازند غافل کنند. فیلم از آغاز نشان می‌دهد آرزو وقتی در جهان ناآرام دنبال می‌شود، فقط به اراده فرد وابسته نیست.

میزوگوچی جاه‌طلبی را به صفتی ساده و منفور تقلیل نمی‌دهد. میل به رهایی از فقر یا تحقیر قابل فهم است. مسئله آن است که این میل در چه لحظه‌ای به ندیدن دیگران تبدیل می‌شود. مردان می‌توانند موفقیت خود را دستاوردی برای خانواده بدانند، در حالی که غیبت و تصمیم‌هایشان امنیت همان خانواده را کاهش می‌دهد. فاصله میان نیت و پیامد به‌تدریج روشن می‌شود. فیلم به‌جای صدور حکم پیشاپیش، تماشاگر را در مسیر وسوسه همراه می‌کند تا جذابیت آن را حس کند و سپس متوجه چیزی شود که از میدان توجه خارج مانده است.

حرکت دوربین و مرز ناپایدار واقعیت

حرکت‌های دوربین اغلب به‌جای بریدن سریع میان نقاط، بدن‌ها و محیط را در یک جریان نگه می‌دارند. این پیوستگی باعث می‌شود ورود از فضایی به فضای دیگر همیشه مرزی واضح نداشته باشد. در جهانی که خیال و واقعیت به هم نزدیک می‌شوند، دوربین کمتر به تماشاگر فرصت می‌دهد با یک تغییر ناگهانی اعلام کند که اکنون وارد قلمرو متفاوتی شده است. ما همراه شخصیت حرکت می‌کنیم و ممکن است دیرتر از آنچه انتظار داریم متوجه تغییر کیفیت فضا شویم. این شیوه، تجربه گنجورو را قابل حس می‌کند: آنچه جذاب است پیش از آنکه پرسیده شود پذیرفته می‌شود.

صحنه عبور از آب نمونه روشنی از اهمیت محیط است. مه، صدا و حرکت آرام قایق، دید را محدود می‌کنند و فاصله با خشکی احساس می‌شود. آب فقط راه جابه‌جایی نیست؛ خانواده را در وضعیتی قرار می‌دهد که بازگشت و پیشروی هر دو با خطر همراه‌اند. حضور صداهایی که منشأشان فوراً دیده نمی‌شود، به فضا عمق می‌دهد. فیلم برای ساختن ناآرامی لازم نیست مدام حادثه نشان دهد. محدود بودن امکان دیدن، همراه با دانستن اینکه محیط امن نیست، تماشاگر را در انتظار نگه می‌دارد. همین کیفیت بعداً نسبت میان میل و ناشناخته را تقویت می‌کند.

زن‌ها و بهای آرزوهای مردان

مییاگی و اوهاما فقط نماینده خانه‌ای امن در برابر جهان بیرون نیستند. زندگی آنان زیر تأثیر تصمیم‌هایی قرار می‌گیرد که اختیار برابر در گرفتنشان ندارند. فیلم در بخش‌هایی از مردان فاصله می‌گیرد و پیامد سفر و جاه‌طلبی را برای زنان دنبال می‌کند. این جابه‌جایی اهمیت اخلاقی دارد، چون مانع می‌شود رنج دیگران صرفاً از زاویه پشیمانی مردان تعریف شود. تماشاگر باید آسیب را در زمان رخ دادن ببیند، پیش از آنکه شخصیت اصلی آن را به داستان عبرت‌آموز خودش تبدیل کند. از این منظر، ساختار روایت خود نوعی تقسیم مسئولیت دیدن است.

می‌توان همچنان بحث کرد که اثر تا چه اندازه به زنان زندگی مستقل می‌دهد و تا چه اندازه آنان را به محور بازگشت اخلاقی مردان وابسته نگه می‌دارد. این پرسش با تحسین زبان تصویری فیلم ناسازگار نیست. قدرت اوگتسو در ساختن وسوسه‌ای است که هم زیبا و هم خطرناک به نظر می‌رسد. ضعف احتمالی برای برخی مخاطبان، مستقیم شدن برخی نتیجه‌های اخلاقی در برابر ابهام حسی تصویر است. در بازبینی بهتر است به اختلاف زمان توجه کنیم: مردان در انتظار آینده مطلوب خودند، اما کسانی کهجا گذاشته شده‌اند باید نیاز و خطر اکنون را تحمل کنند. این اختلاف، بهای واقعی رؤیا را آشکار می‌کند.

ادامه مسیر تماشا

این نقد بخشی از انتخاب ۱۲۰ فیلم برتر تاریخ سینما است. برای مقایسه زبان سینمایی، نقد نقد و بررسی «کفش‌های قرمز» (The Red Shoes)؛ 1948 را نیز بخوانید.

منابع اطلاعات فیلم و تصویر: مشخصات و عوامل فیلم؛ معیار مقایسه تاریخی: نظرسنجی سایت‌اندساوند. تحلیل و ارزیابی این متن، دیدگاه تحریریه این مجموعه است و از رتبه یا امتیاز مخاطبان نقل نشده است.

پوستر برای شناسایی اثر استفاده شده است؛ حقوق تصویر متعلق به صاحبان فیلم است. نام مأخذ تصویر در متن جایگزین آمده است.