نقد فیلم عصر جدید؛ وقتی بدن از فرمان خط تولید خارج می‌شود

نقد فیلم عصر جدید

عصر جدید بدن ولگرد را وارد کارخانه‌ای می‌کند که سرعتش از توان انسان جلو می‌زند. چاپلین از گیرکردن آدم در سازوکار تولید، کمدی می‌سازد؛ اما خنده به بهای فراموشی گرسنگی و بی‌کاری نیست.

مشخصات: Modern Times | 1936 | کارگردان: چارلی چاپلین

وقتی بدن از فرمان خط تولید خارج می‌شود

حرکت تکراری دست‌ها حتی بیرون از کار ادامه پیدا می‌کند. ماشین غذاخور و نظارت مدیر نشان می‌دهند کارگر قرار است تا زمان استراحت هم به سیستم وابسته باشد. انتخاب محدود استفاده از صدا، زبان قدرت و ماشین را از بیان انسانی جدا می‌کند؛ اجرا همچنان بر حرکت و موسیقی استوار است.

نقد فیلم عصر جدید؛ نقاط قوت و محل بحث

رمانتیک‌کردن آزادی بیرون از کار می‌تواند واقعیتِ ناامنی معاش را نرم‌تر کند. همچنین شخصیت دختر، با وجود انرژی پولت گودارد، گاهی به همراهی برای مسیر ولگرد محدود می‌شود. اما فیلم راه‌حل ساده نمی‌دهد: داشتن شغل الزاماً امنیت نیست و نداشتنش هم آزادی بی‌هزینه نمی‌آورد.

هنگام تماشا به چه توجه کنیم؟

به رفتار بدن پس از هر تماس با دستگاه‌ها نگاه کنید. کمدی فیلم برای بحث درباره بهره‌وری، نظارت و فرسودگی هنوز کاربرد دارد، بی‌آنکه لازم باشد همه موقعیت‌های تاریخی آن را هم‌ارز امروز بدانیم.

خط تولید و زمان بدن

عصر جدید محیط کار را از طریق نسبت بدن و ماشین نشان می‌دهد. خط تولید سرعتی دارد که فرد باید با آن هماهنگ شود و فرصت تصمیم گرفتن در هر حرکت محدود است. مسئله فقط سخت بودن کار نیست؛ یک حرکت مشخص چنان تکرار می‌شود که از محیط کار به رفتار خارج از آن هم راه پیدا می‌کند. چاپلین این ادامه یافتن را به کمدی تبدیل می‌کند، اما طنز از آسیبی واقعی تغذیه می‌کند. بدن به برنامه‌ای عادت کرده که از بیرون تعیین شده و به‌آسانی نمی‌تواند از آن جدا شود. کار، زمان و توجه شخص را در اختیار می‌گیرد.

ماشین غذا دادن، منطق کارایی را به زندگی جسمانی می‌کشاند. خوردن که باید زمانی برای نیاز و استراحت باشد، به مسئله حذف وقفه تبدیل می‌شود. صحنه با خرابی و ناهماهنگی خنده می‌سازد، ولی پرسش آن فراتر از بد کار کردن دستگاه است. حتی اگر ماشین درست کار می‌کرد، آیا هدفش نیاز انسان را در مرکز قرار می‌داد؟ چاپلین از این زاویه تفاوت میان پیشرفت فنی و بهبود زندگی را نشان می‌دهد. یک وسیله ممکن است پیچیده باشد و همچنان برای خدمتی طراحی شده باشد که آسایش استفاده‌کننده را در اولویت ندارد.

مراقبت از کارگر و نظارت بر او

حضور مدیر از طریق ابزار ارتباطی، فاصله میان اتاق تصمیم و محل کار را کم می‌کند، ولی این نزدیکی به معنای فهم تجربه کارگر نیست. مدیر می‌تواند سرعت و رفتار را ببیند، بدون آنکه بدن او را تجربه کند. فیلم از همین نابرابری، طنز موقعیت می‌سازد. نظارت به جاهایی راه می‌یابد که فرد انتظار فرصتی شخصی دارد. وقتی حتی استراحت کوتاه نیز زیر نگاه قرار می‌گیرد، مسئله اختیار از دستمزد فراتر می‌رود. شخص باید بتواند لحظه‌ای زمانش را متعلق به خودش بداند؛ فیلم نشان می‌دهد این امکان چگونه محدود می‌شود.

این نگاه را نباید به دشمنی ساده با همه ماشین‌ها تقلیل داد. چاپلین از خود امکانات سینما و طراحی مکانیکی برای ساختن کمدی دقیق استفاده می‌کند. موضوع، نسبت فناوری و قدرت است. چه کسی سرعت را تعیین می‌کند و هزینه ناهماهنگی را چه کسی می‌پردازد؟ کارگر برای تنظیم شدن تلاش می‌کند، اما دستگاه لزوماً برای تطبیق با او تغییر نمی‌کند. طنز زمانی تندتر می‌شود که شخص برای سالم ماندن ناچار است از قاعده خارج شود. آنچه در نگاه سازمانی اختلال محسوب می‌شود، ممکن است برای بدن تنها راه ادامه دادن باشد.

همراهی با دختر و آرزوی زندگی معمولی

رابطه ولگرد و دختر از دو نیاز آسیب‌پذیر شکل می‌گیرد. آنان بیش از آنکه دنبال موفقیتی باشکوه باشند، به غذا، خانه و فرصت کنار هم ماندن احتیاج دارند. فیلم از طریق خیال زندگی مشترک، نشان می‌دهد چیزی که برای بعضی آدم‌ها معمولی است، برای دیگران به رؤیایی دشوار تبدیل می‌شود. این خواسته محدود از نظر اخلاقی اهمیت دارد؛ بحران آنان ناشی از بلندپروازی نامعقول نیست. ساختار اقتصادی و بی‌ثباتی کار، نیاز ساده را نیز نامطمئن کرده است. همراهی، این ناامنی را از بین نمی‌برد، اما تنهایی را تغییر می‌دهد.

برخی بخش‌ها از نظر امروز می‌توانند خوش‌بینانه یا احساساتی به نظر برسند و شکل روایت میان موقعیت‌های متنوع حرکت می‌کند. این پراکندگی در عین حال با زندگی‌ای تناسب دارد که ثبات شغلی و مکانی ندارد. ورود صدا نیز به شیوه‌ای انتخابی رخ می‌دهد و می‌توان پرسید چه کسانی حق صدای روشن دارند و چه کسی بیشتر با بدن بیان می‌کند. در بازبینی، توجه به ریتم حرکت چاپلین در کارخانه و در اجرای آزادتر مفید است. همان بدن وقتی از فرمان یک سرعت بیرونی فاصله می‌گیرد، امکان بداهه پیدا می‌کند. فیلم از این تفاوت، تصویری ملموس از نیاز به اختیار می‌سازد.

ادامه مسیر تماشا

این نقد بخشی از انتخاب ۱۲۰ فیلم برتر تاریخ سینما است. برای مقایسه زبان سینمایی، نقد نقد و بررسی فیلم «آگیره، خشم خدا» (Aguirre, the Wrath of God)؛ 1972 را نیز بخوانید.

منابع اطلاعات فیلم و تصویر: مشخصات و عوامل فیلم؛ معیار مقایسه تاریخی: نظرسنجی سایت‌اندساوند. تحلیل و ارزیابی این متن، دیدگاه تحریریه این مجموعه است و از رتبه یا امتیاز مخاطبان نقل نشده است.

پوستر برای شناسایی اثر استفاده شده است؛ حقوق تصویر متعلق به صاحبان فیلم است. نام مأخذ تصویر در متن جایگزین آمده است.